TỪ BI VỚI MÌNH

               Bác Sĩ Đỗ Hồng Ngọc

 

Ngậm ngùi bởi tiếc nuối tuổi trẻ đã trôi qua lúc nào không hay ! Ngậm ngùi phải chi hồi đó thế này thế khác... Hình như ta chẳng bao giờ thực sống. Lúc còn trẻ, ta mơ ước tương lai, sống cho tương lai. Nghĩ rằng phải đạt cái này cái nọ, có được cái kia cái khác mới là sống. Khi có tuổi, khi đã có được cái này cái nọ, cái kia cái khác thì ta lại sống cho quá khứ ! Nhỏ mong cho mau lớn, lớn mong cho nhỏ lại. Quả là lý thú ! Tóm lại, ta chẳng biết quý những giây phút hiện tại.

 

Từ ngày "thế giới phẳng", ta còn sống với đời sống ảo. Ta ngồi đây với bạn nhưng chuyện trò với một người nào khác, cười đùa, nhăn nhó, giận dữ, âu yếm với một người nào khác ở nơi xa. Khi bắt lại câu chuyện thì nhiều khi đã lỡ nhịp ! Hiểu ra những điều tầm thường đó, tôi biết quý thời gian hơn, quý phút giây hiện tại, ở đây và bây giờ hơn. Nhờ vậy mà không có thì giờ cho già nữa ! Hiện tại thì không có già, không có trẻ, không có quá khứ vị lai. Dĩ nhiên, không phải trốn chạy già mà hiểu nó, chấp nhận nó, thưởng thức nó. Khi biết "enjoy" nó thì quả có nhiều điều thú vị để phát hiện, để khám phá.

 

Một người 60, tiếc mãi tuổi 45 của mình, thì khi 75, họ sẽ tiếc mãi tuổi 60, rồi khi 80, họ sẽ càng tiếc 75 ! Vậy sao ta đang ở cái tuổi tuyệt vời nhất của mình lại không yêu thích nó đi, sao cứ phải....nguyền rủa, bất mãn với nó. Có phải tội nghiệp nó không ? Ta đang ở cái tuổi nào thì nhất định tuổi đó phải là tuổi đẹp nhất rồi, không thể có tuổi nào đẹp hơn nữa!

 

Ta cũng có thể gạt gẫm mình chút đỉnh như đi giải phẫu thẩm mỹ chẳng hạn. Xóa chỗ này, bơm chỗ nọ, lóc chỗ kia. Nhưng nhức mỏi vẫn cứ nhức mỏi, loãng xương vẫn cứ loãng xương, tim mạch vẫn cứ tim mạch... Cơ thể ta cứ tiến triển theo một "lộ trình" đã được vạch sãn của nó, không cần biết có ta ! Mà hình như, càng nguyền rủa, càng bất mãn với nó, nó càng làm dữ. Trái lại nếu biết thương yêu nó, chiều chuộng nó một chút, biết cách cho nó ăn, cho nó nghỉ, biết cách làm cho xương nó cứng cáp, làm cho mạch máu nó thông thoáng, làm cho các khớp nó trơn tru thì nó cũng sẽ tử tế với ta hơn. Anh chàng Alexis Zorba nói: " Cũng phải chăm nom đến thân thể nữa chứ, hãy thương nó một chút. Cho nó ăn với. Cho nó nghỉ với. Đó là con lừa kéo xe của ta, nếu không cho nó ăn, nó nghỉ, nó sẽ bỏ rơi mình ngang xương giữa đường cho mà coi" (Nikos Kazantzaki).

 

Từ ngày biết thương "con lừa" của mình hơn, tử tế với nó hơn, thì có vẻ tôi... cũng khác tôi xưa. Tôi biết cho con lừa của mình ăn khi đói, không ép nó ăn lúc đang no, không cần phải cười cười nói nói trong lúc ăn. Món gì khoái khẩu thì ăn, chay mặn gì cũng tốt. Cá khô, mắm ruốc gì cũng được, miễn là đừng nhiều muối quá ! Một người cô tôi mắc bệnh "ăn không được", "ăn không biết ngon" vậy mà vẫn béo phì, đi không nổi, là bởi vì các con thương bà quá, mua toàn sữa Mỹ mắc tiền cho uống ! Sữa giàu năng lượng, nhiều chất béo bổ quá, làm sao còn có thể ăn ngon, làm sao không béo phì cho được? Giá nghèo một chút còn hay hơn! Cá kho quẹt, rau muống mà tốt, miễn bà ăn thấy ngon, thấy sướng ! Tôi cũng biết cho con lừa của mình ngủ hơn. Ngủ đầy giấc, đủ giấc. Ngủ đủ giấc là cơ hội tốt nhất cho các tế bào não phục hồi, như sạc pin vậy. Sạc không đủ mà đòi pin ngon lành sao được !

 

Bảy trăm năm trước, Trần Nhân Tông viết: Cơ tắc xan hề khốn tắc miên! (Đói đến thì ăn, mệt ngủ liền!) trong bài Cư trần lạc đạo, (ở đời mà vui đạo)! Ông là vị vua nhà Trần sớm nhường ngôi cho con, lên tu ở núi Yên Tử, Tổ sư thiền phái Trúc Lâm. Tu hành như vậy mà khi quân Nguyên xâm lấn nước ta, ông liền xuống núi, ra tay dẹp giặc, xong, phủi tay lên núi tu tiếp !

 

Mỗi người có đồng hồ sinh học của riêng mình, không ai giống ai, như vân tay vậy, cho nên không cần bắt chước, chỉ cần lắng nghe mình. Phương pháp này, phương pháp nọ của người này người kia bày vẽ chẳng qua cũng chỉ để tham khảo, nắm lấy nguyên tắc chung thôi, rồi áp dụng vào hoàn cảnh riêng cụ thể của mình, tính cách mình, sinh lý mình. Phương pháp nào có sự ép buộc cứng ngắc quá thì phải cảnh giác!

 

Cũng nhớ rằng tới tuổi nào đó, tai ta sẽ bắt đầu kém nhạy, mắt bắt đầu kém tinh, đấu óc bắt đầu kém sắc sảo. Tai kém nhạy để bớt nghe những điều chướng tai. Mắt kém tinh để bớt thấy những điều gai mắt. Đầu óc cứ sắc sảo hoài ai chịu cho nổi! Tuy vậy, tai kém mà muốn nghe gì thì nghe, không thì đóng lại mắt kém mà muốn thấy gì thì thấy, không thì khép lại. Thế là "căn" hết tiếp xúc được với "trần". Tự dưng không tu hành gì cả mà cũng như tu, cũng thực tập ưng vô sở trụ nhi sanh kỳ tâm!

 

Rồi một hôm đẹp trời nào đó ta còn có thể phát hiện mắt mình chẳng những nhìn kém mà còn thấy những ngôi sao lấm chấm, những lốm đốm hoa trên bầu trời trong xanh vời vợi kia. Nếu không phải do một thứ bệnh mắt nào đó thì đây hẳn là hiện tượng thoái hóa của tuổi già, nói nôm na là xài lâu quá, hết thời hạn bảo hành. Cái mà người xưa gọi là "hoa đốm hư không" chính là nó. Tưởng hoa đốm của trời, ai dè trong mắt mình! Chỉnh cái "tưởng" của ta nhiều khi làm hại ta. Biết vậy ta bớt mất thì giờ cho những cuộc tranh tụng, bớt tiêu hao năng lượng vào những chuyện hơn thua. Dĩ nhiên có những chuyện phải ra ngô ra khoai, nhưng cái cách cũng đã khác, cái nhìn đã khác, biết tôn trọng ý kiến người khác, biết chấp nhận và nhìn lại mình.

 

Khi 20 tuổi người ta băn khoăn lo lắng không biết người khác nghĩ gì về mình. Đến 40 thì ai nghĩ gì mặc họ. Đến 60 mới biết chả có ai nghĩ gì về mình cả ! Tóm lại, chấp nhận mình là mình và từ bi với mình một chút. Nhưng muốn vậy, phải... chuyển đổi cách thở. Thở ư ? Đúng vậy! Một bác sĩ có thể biết rất nhiều về bộ máy hô hấp, về cơ thể học, sinh lý học, bệnh lý học của bộ máy hô hấp nhưng chưa chắc đã biết thở !

 

 

Già

Lâu nay cứ tưởng mình già

Bây giờ mới biết quả là y chang

Suốt ngày nói chuyện thuốc thang

Gặp nhau lại kể cả tràng chuyện xưa

Tivi dỗ giấc ngủ trưa

Sức khoẻ lại giảm, mắt mờ, da nhăn

Đọc chữ phóng đại mấy trăm

Lại còn đãng trí, tần ngần, hay quên

Cả ngày mỏi mắt đi tìm

Hết tìm khoá cửa lại tìm khoá xe

Nhiều hôm thăm viếng bạn bè

Được dăm ba phút nằm phè ngủ ngon

Tóc bạc chen chúc tóc non

Không dám nhổ nữa sợ còn bình vôi

Kiến thức mới nuốt chẳng trôi

Bước ra khỏi cửa trùm người áo len

Ra đường chẳng ai gọi tên

Cứ gọi chú, bác có phiền hay không ?

Khi lên xe buýt dẫu đông

Dăm người nhường chỗ 'Mời ông cứ ngồi

Lại hay nhạy cảm, tủi đời

Thích được săn sóc hơn thời ngày xưa

Thấy tình nhân trẻ vui đùa

Mà lòng chua xót phận vừa cuối thu

Suốt ngày trung tiện lu bù

Cơm thì phải nhão, phở cho thật mềm

Thích nghe tiếng hỏi, lời khen

'Lúc này thon thả, trẻ hơn dạo nào'

Thức ăn cứ lấy ào ào

Ăn thì chẳng nổi mà sao cứ thèm

Ngủ trưa giấc cứ dài thêm

Đứng, ngồi, 'chuyện ấy' ngày thêm chậm rì

Đánh răng, tìm thuốc loại gì

Để răng được trắng không thì khó coi

Cà phê chỉ hớp một hơi

Đêm về trắng mắt nhìn trời đếm sao

Gặp người cùng tuổi như nhau

Thường hay hỏi 'Bác thế nào ? Khoẻ không?'

Cell Phone thì khổ vô ngần

Lúng ta lúng túng thường không trả lời

Để chuông reo mãi một hồi

Mở ra thì đã chậm rồi còn đâu ?

Bệnh tật nó đến từ đâu

Cao mỡ, cao máu lâu lâu ... tiểu đường

Tránh né việc nặng là thường

Việc nhẹ thì cũng đau xương, mệt nhoài

Đi chơi càng khổ gấp hai

Đi đâu cũng ngại đường dài lái xe

Giữ thân cho khỏi tròn xoe

Vòng hai sao cứ bè bè phình to

Thang lầu càng nghĩ càng lo

Chỉ sợ trượt ngã khổ cho thân này

Ngủ thì chẳng ngủ được say

Bốn năm giờ sáng dậy ngay tức thì

Sinh nhật, sinh nhiếc làm gì

Cái chuyện lẻ tẻ ấy thì nên quên

Vẫn hay nhìn kiếng thường xuyên

Xem chân dung đã trở nên thế nào

Buồn tình đếm thử xem sao

Bao nhiêu triệu chứng ấy bao nhiêu già!

Vô Danh

Lương khủng, Lậu còn khủng hơn

 Văn Quang - Viết từ Sài Gòn, ngày 09.9.2013

 

                                 Lương khủng, Lậu còn khủng hơn

 

Chuyện trong nước lúc này không thể không nói đến sự kiện các lãnh đạo doanh nghiệp nhà nước (DNNN) từ bao năm nay, nhận lương "khủng." Tôi đã tìm cả trong từ điển tiếng Việt, không còn chữ nào đúng hơn là chữ "khủng." Lãnh lương "nhiều," lương "lớn" không thể đủ nghĩa bằng "lương khủng."

 

Còn dùng như chữ nghĩa nhiều ông vẫn dao to búa lớn là "vĩ đại" hay "hoành tráng" thì sai bét. Ai lại nói "lương vĩ đại" bao giờ! Chỉ có "lãnh tụ vĩ đại," "lễ lạc hoành tráng" mới… đúng sách vở. Nhưng quả thật là dùng chữ "vĩ đại" ở đây cũng không sai mấy. Thôi thì dùng chữ "khủng" cho hợp với tiếng bà con ở VN ngày nay thường dùng.

 

Hai chữ lương lậu từ xưa các cụ nhà ta đã dùng rồi, nhưng chỉ là hai từ ghép do thói quen (hay còn gọi là khẩu ngữ), chứ không tách bạch ra lương và lậu. Nay, theo thời cuộc, ta lại có thể tách bạch ra lương riêng, lậu riêng. Bởi lương dù có "khủng" cách nào cũng còn có thể thấy được, có thể "đo đếm" được, chứ còn cái món "lậu" thì vô tiền khoáng hậu, không ai biết nó nằm ở những nơi nào, khoản nào.

 

Nó muôn hình vạn trạng, nó biến hóa khôn lường, nó đu dây, nó làm xiếc, từ quà cáp tình cảm, tình yêu đổi sang nhà cửa, xe hơi, ngân phiếu, cổ phiếu, lần theo đường dây của nó đứt hơi. Bởi thế nên mới gọi là "lậu." Ngày nay nhiều quan đã lãnh lương nhà nước nhưng cái khoản đi theo lương là lậu thì… hơi bị nhiều (nói theo chữ nghĩa mới ở VN, có nghĩa là nhiều lắm, nhiều quá xá). Xin chứng minh cụ thể:

 

Lương và lậu

Đầu năm 2013, nhóm nghiên cứu của Thanh tra Chính phủ (do đích thân Cục trưởng Cục phòng chống tham nhũng làm chủ nhiệm) đã lần đầu tiên công khai các số liệu từ cuộc khảo sát mức thu nhập những người có chức vụ quyền hạn. Thống kê cho thấy, 79% cán bộ công chức (CBCC) có thu nhập ngoài lương.

 

Phân nửa trong số này công bố rằng đó chỉ là các khoản bồi dưỡng hội họp, hoặc là nguồn thu tiết kiệm từ các khoản chi theo định mức khoán, dôi dư ra.Chỉ có một số rất ít (5%) cho biết đó là các khoản hoa hồng, hoặc quỹ riêng cơ quan. Và cũng chỉ rất ít "khai thật" đó là tiền biếu tặng.

 

Có tới gần một nửa số người được hỏi chỉ nói chung chung, "thu nhập đến từ những nguồn thu khác." Cụ thể là nguồn thu nào thì không ai "dại" gì vạch áo cho người xem lưng. Hoặc có công khai thì cũng chỉ là… kiếm cái gì đó nói cho hợp tình hợp lý chứ nó không hề có trên đời.
Có vị còn lo xa, tính toán mọi thứ trước khi ra làm quan hoặc trong khi là quan, thấy thu nhập của mình hơi bị nhiều bèn nghĩ ra cách "hợp thức hóa." Xin nêu một "trò xiếc."

 

Một kiều rửa tiền tinh vi

Có một cửa hàng khá lớn của một quan bà (vợ một ông công chức), mở ra nhưng khách vắng teo, lỗ bao nhiêu thì không biết nhưng anh thư ký kế toán cứ ra sở thuế nộp ngân sách một số tiền lãi lớn. Mỗi tháng làm ăn lời hàng tỉ, tổng kết cuối năm lời 12 tỉ. Làm ăn thua lỗ trắng máu mà ra nộp thuế tiền lời thì đúng là thượng cổ mới thấy một anh "yêu nước" ngu như thế. 

Nhưng cái sự phi lý này trở nên có lý lắm, ông công chức chứng minh bằng giầy tờ minh bạch rằng vợ chồng ông giàu to vì có làm ăn buôn bán rất phát đạt, rất hợp pháp, có sở thuế chứng minh "đàng goàng." Như thế, dù cho ông ấy có tham nhũng, có nhận quà bao nhiêu cũng là của gia đình ông ấy làm ra. Một kiểu "rửa tiền" hết sức tinh vi, chẳng anh nào làm gì được. Đấy chỉ là một trong những "chiêu" tương đối đã cũ ở thời đại này. Các quan "thông minh" chắc chắn còn nhiều chiêu quái đản hơn. Còn cái trò mua lại những xổ số trúng độc đắc đã quá xưa rồi, chỉ còn vài anh cắc ké ăn vặt xài đỡ.

Khoản lậu nhiều gấp 10 lần tiền lương

Nhóm nghiên cứu của Thanh tra Chính phủ cũng cho biết thêm rằng trên 80% người được khảo sát khẳng định số tiền đó chưa bằng một nửa tiền lương công chức mà họ đang nhận. Chỉ có 2.1% thừa nhận khoản "lậu" họ nhận được cao hơn lương, song tối đa cũng không vượt quá 5 lần. Một số rất ít (0.2%) thành thật nói, họ nhận được khoản "lậu" nhiều gấp 10 lần tiền lương.

 

Rõ ràng, số cán bộ công chức (CBCC) có thu nhập ngoài lương chiếm tỷ lệ cao. Mức thu nhập ngoài lương so với lương và nguồn thu nhập cũng khá đa dạng, có cả những khoản thu nhập nhạy cảm, dễ liên quan tham nhũng như tiền được chia từ các khoản hoa hồng, quỹ riêng của đơn vị, tiền được biếu, tặng.

 

Một số nhà nghiên cứu cho rằng, nếu điều tra kỹ hơn, diện rộng hơn, và "nhân chứng" thành thực hơn, thì số lượng CBCC có thu nhập ngoài còn cao hơn nữa. Bởi, thu nhập ngoài lương rất phong phú, đa dạng, biến hóa. Nào tiền thưởng, tiền làm thêm, tiền làm đề tài, dự án, tiền khoán vượt thu, tiền bồi dưỡng, phong bì "bôi trơn"...
Chưa kể, với các sếp có chức có quyền, họ còn được nhận những "quà tặng" bất ngờ từ những cuộc đua: chạy việc, chạy chức chạy quyền... mà chi phí không thể đo đếm. Đó là những sự thật hơn đã được phơi bày.

 

Chính vì vậy nên nhiều anh công chức, cán bộ "còm" vẫn cứ kêu rên "thời buổi này không ai sống được bằng đồng lương." Vậy mà vẫn cứ ào ào mất tiền chạy vào là công chức. Dư luận mới đây chẳng đã "dậy sóng" bởi câu chuyện chạy công chức ở Thủ đô giá 100 triệu đó sao? Nguyên nhân quan trọng là những cơ hội kiếm thêm tiền và các mối quan hệ mà chỉ cán bộ, công chức nhà nước mới có. Chính ông "đại biểu quốc hội" Lê Như Tiến trả lời báo giới, ngay sau khi đọc được thông tin về kết quả nghiên cứu nói trên đã phải la làng:

 

Thang bảng bậc lương bao nhiêu năm không thay đổi nên lương CBCC rất thấp, cộng với sự kiếm soát lỏng lẻo dẫn đến tình trạng ai đó hễ có tý chức quyền là sẽ phải tìm mọi cách để "cải thiện" thêm thu nhập. "Nhiều người gọi đây là hội chứng "tước đoạt để bù đắp," nhất là đối với những CBCC có chức, có quyền, làm ở những vị trí mà quyết định, của họ phát sinh quyền lợi như: quyết định dự án đầu tư, thu-chi ngân sách nhà nước, xuất nhập khẩu, đề bạt bổ nhiệm... Đối với những CBCC này thì thu nhập ngoài là khoản tiền không nhỏ."

 

Đến chuyện lương khủng

Đó là sơ qua vài nét về chuyện lương "lậu," xin bàn đến chuyện lương thật, nhưng là thứ lương "khủng" quá xá cỡ. Sở dĩ chuyện này âm ỷ từ lâu nay bỗng "bắt cháy" bùng lên vì ở TP Sài Gòn vừa khui ra vụ các quan giám đốc của 2 Doanh nghiệp nhà nước lãnh lương quá lớn. Mức lương "khủng" khiến nhiều người dân choáng váng. Từ choáng váng đến hằn học "muốn chửi thề," tôi nói đúng chữ người bình dân Chợ Bàn Cờ đang dùng. Bạn có thể tưởng tượng được chuyện xảy ra trong thời buổi kinh tế suy thoái này hay không?

 

                                          

                          Công ty cấp thoát nước đô thị TP.Sài Gòn từng được nhận huân chương Lao động hạng ba. 

 

                          Sau vụ scandal này sẽ nhận huy chương hạng mấy?

 

                                          

                                           Đường Sài Gòn cứ mưa là ngập, vậy mà sếp vẫn lãnh lương hơn hai tỉ!

 

- Năm 2012, lương của giám đốc công ty Thoát nước đô thị là 2.6 tỉ đồng ($123,000 Mỹ kim, cao gấp 41 lần lương bình quân của công ty).

 

- Sếp công ty Chiếu sáng công cộng là 2.2 tỉ đồng ($104,000 Mỹ kim).

 

Chỉ cần làm một con tính giản dị: Mỗi năm có 365 ngày, trừ đi 52 ngày chủ nhật thì còn lại 313 ngày làm việc. Với tiền lương 2.6 tỉ đồng một năm, vị chi ông giám đốc công ty thoát nước Thành phố đang nhận lương 8.3 triệu đồng ($392 Mỹ kim) một ngày.
Lãnh lương 8.3 triệu cho 8 tiếng đút chân gậm bàn, chứ không phải chui xuống cống cả tháng, người công nhân cũng chỉ nhận chưa đến 8 triệu tiền lương.

 

                                          

                     Công nhân phải chui xuống móc ống cống suốt 8 tiếng mỗi ngày mà lương tháng chỉ có vài triệu.

 

Nhận lương tới 8.3 triệu mà để những người dân Sài thành quanh năm sống trong cảnh "đắp đê trong nhà, co hết chân lên giường mà sao nước vẫn không chịu ra."

 

Người dân đã phẫn nộ trước mức lương khủng đến vô lý của những người lãnh đạo các doanh nghiệp gắn với hai chữ "công ích," trong tương quan với mặt bằng lương và thu nhập của những người đóng thuế.

Sự việc này không chỉ thể hiện hành vi bóc lột tàn bạo vô nhân tính đối với đội ngũ công nhân (những người rất xứng đáng phải được đối xử tôn trọng) của một số không ít lãnh đạo Công ty Nhà nước mà còn thể hiện rõ ràng dấu hiệu tham nhũng, thậm chí tội tham nhũng trong bối cảnh này còn nghiêm trọng hơn các vụ tham nhũng khác bởi lẽ nó không chỉ tàn phá tiền bạc của nhà nước mà còn xúc phạm nghiêm trọng đến quyền lợi, danh dự, hình ảnh của công nhân VN. Có lẽ không cần phải tranh luận nhiều, phải thanh tra toàn diện tất cả các DNNN đồng thời phải xử nghiêm hơn mức bình thường đối với các sai phạm.

 

Thời đại đồ đểu phải đổi thành quá đểu

Thực tế hiện nay dư luận đã dùng đến chữ "liêm sỉ" của những ông "lãnh đạo" tự cho mình cái quyền được nhận lương khủng. Còn một thực tế khác trong nhiều cách làm tiền, có thể gọi thẳng là vô nhân đạo đối với tầng lớp nhân viên dưới quyền mình.

Ban giám đốc tìm cách "xơi" luôn cả các khoản bảo hiểm, tiền phúc lợi xã hội của nhân viên cực khổ dưới quyền, bằng cách ký hợp đồng thời vụ với hàng trăm lao động thường xuyên, hoặc ký hợp đồng xác định thời hạn, thay vì không xác định thời hạn. Đằng sau những thông tin ban đầu này là gì, rồi đây cơ quan chức năng sẽ phải làm rõ, nhưng chỉ nguyên chuyện này thôi đã cho thấy một kiểu bớt xén, một lối ăn bẩn đến cùng cực. Ăn tiền của nhà nước rồi còn vơ cả tiền từ túi anh móc ống cống, anh trèo cây mục, anh quét rác công trường thì quả thật cái thời đại "đồ đểu" này phải gọi là "thời đại quá đểu" mới đúng.

 

Nhưng có lẽ, vấn đề cần phải đặt ra sau scandal tồi tệ này không phải là việc nói đến hai chữ "liêm sỉ" và "vô nhân đạo," cũng không chỉ là "thu hồi," hay thậm chí xem xét trách nhiệm hình sự, như phản ứng dữ dội của dư luận, mà phải đặt ra và trả lời câu hỏi về cơ chế kiểm soát lương, nói thẳng ra là ai, đơn vị nào chịu trách nhiệm kiềm soát tiền lương thưởng của các "công ty trời con" này?

 

Độc giả Thái Quang cho rằng 4 công ty công ích nói trên đã vi phạm Luật Lao động và Luật Hình sự.

"Cụ thể: Một mặt họ ăn chặn các khoản Bảo hiểm xã hội của số lao động thời vụ, mặt khác không loại trừ họ đã kê khai khống số lao động thời vụ (có ít, kê nhiều) để có được quỹ lương lớn, từ đó chia nhau. Ở đây, có trách nhiệm của nhiều cơ quan quản lý (cơ quan chủ quản, Bảo Hiểm Xã Hội, Công đoàn, Tài chính, Thuế...). Hy vọng TP Sài Gòn không cho qua sự việc này.

 

Chưa hết, còn những công ty nhà nước khác nữa

Ngày 31/8, báo cáo với UBND TP Sài Gòn về tình trạng các DN chi lương "khủng" cho lãnh đạo, ông Huỳnh Thanh Khiết-phó Giám đốc Sở Lao động-Thương binh và Xã hội TP cho biết, sau vụ 4 "sếp" lớn của 4 DN công ích tại TP. Sài gòn nhận lương "khủng" với 2.6 tỉ đồng/năm, đoàn kiểm tra liên ngành Sài Gòn tiếp tục phát hiện thêm 8 DN công ích (có 100% vốn Nhà nước) đang hoạt động trên địa bàn TP chi tiền lương sai quy định cho các "sếp."

 

Tạm thời cơ quan chức năng chưa công bố chính thức tên 8 DN vi phạm.
Điều đáng lưu ý, 8 DN này còn dùng quỹ tiền lương chung của người lao động để trích ra khen thưởng, chung chi cho giám đốc, phó giám đốc và kế toán trưởng. Nhiều công nhân làm việc lâu năm tại các DN này đều không được hưởng một quyền lợi gì về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế… Có lẽ còn chờ "điều tra bổ sung" thêm những tình tiết "kinh hoàng" khác nữa mới công bố "chiến công" của các ông lớn này. Người dân vẫn chờ đợi sự công bố minh bạch, dứt khoát và mong nó không "qua sông đắm đò."

 

                                                  

                                                      Người dân "minh họa" các sếp lãnh lương khủng

Vậy tạm để 8 ông lớn này ngủ yên, hãy xét về một số công ty khác:

 

- Chủ tịch HĐQT Petrolimex lương hơn 50 triệu đồng/tháng. Trong khi năm 2011, Petrolimex đã kinh doanh thua lỗ 1,671 tỷ đồng.

 

- Lãnh đạo Tổng công ty Lương thực miền Nam (Vinafood 2) hưởng lương 79,749 triệu đồng/tháng trong khi giá bán gạo Việt Nam rẻ nhất thế giới, còn những người làm ra hạt gạo thì phải bỏ ruộng.

 

- Và bây giờ: 2.6 tỷ cho người đứng đầu ngành thoát nước ở một thành phố ngập úng vì mưa. Rồi 2.2 tỷ cho giám đốc công ty chiếu sáng…

 

- Những dữ liệu về lương của Petrolimex, Vinafood, hay thoát nước, chiếu sáng có được trong mối liên hệ với những con số khác: Petrolimex chiếm trên 60% thị phần bán lẻ xăng dầu mà mỗi cú tăng hoặc giảm giá có tính chất quyết định đến toàn bộ thị trường. Vinafood, chính xác là "thương lái."

 

- Còn thoát nước, chiếu sáng, giao thông thì tiền ODA hay ngân sách nhà nước chui vào đâu, hẳn ai cũng rõ...

 

- Người ta từng nói về "những nghịch lý" khi đặt cạnh nhau hai con số "lương giám đốc"- ở trên trời và "kết quả kinh doanh" của DNNN luôn "chui sâu dưới 3 thước đất." Đúng là những giọt mồ hôi nông dân đang được bán với giá bèo bọt để làm cái bậc thang trong những ngôi nhà lầu của các sếp.

 

86 năm không ăn tiêu gì mới bằng lương sếp hàng năm

Nằm trong bi kịch có thật này, một công nhân nhẩm tính, "Lương tháng tôi giờ 2.5 triệu, cả năm trầy trật mới được 30 triệu. Không ăn tiêu gì thì phải 86 năm sau tôi mới tích được con số 2.6 tỷ. Thật trớ trêu quá! Tiền lương 1 năm của các vị bằng công nhân, nông dân làm cả đời."

 

Trong khi lương các sếp cao ngất ngưởng là vậy, anh Trần Văn Bá nêu thực tế, lương của công nhân vệ sinh lao động trực tiếp rất thấp, lam lũ cả ngày đêm như vậy nhưng tiền thưởng Tết mỗi năm chỉ có 150 ngàn một người (bằng 7 USD).

 

Bạn đọc Nguyễn Thị Giáp chia sẻ: "Thật không thể hiểu cách quản lý tiền lương kiểu gì mà để những giám đốc của các công ty này lấy được lương như vậy. Công nhân làm vất vả lương thấp còn Giám đốc, Kế toán ngồi mát ăn bát vàng. Thanh tra hãy kiểm tra để lấy lại công bằng cho công nhân. Ai sai phải trả lại và phải xử đúng pháp luật. Không để bất công như vậy được. Thật khổ cho người lao động."

 

Trên toàn quốc, còn khối Doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) nữa làm ăn kiểu này

Kết quả thanh tra tại TP Sài Gòn khiến nhiều người "choáng váng" là vậy, nhưng theo nhiều độc giả tình trạng này không phải là riêng lẻ mà còn nhiều nơi như thế nữa.

 

Độc giả Lê Mai thông tin:"Tất cả các công ty cấp thoát nước trên toàn quốc như Thừa Thiên Huế, Quảng Nam, Hà Tĩnh ... đều chỉ ký hợp đồng dài hạn với viên chức quản lý. Các loại lao động khác mặc dù làm việc quanh năm, suốt tháng nhưng chỉ được ký hợp đồng thời vụ 3 tháng để tránh nộp bảo hiểm. Thực trạng này đã tồn tại từ lâu nhưng không ai biết. Lương giám đốc các doanh nghiệp này không dưới 1 tỷ/năm."

 

Một độc giả khác cũng đề nghị thanh tra vào cuộc thanh tra các đơn vị công ích ở các tỉnh thành lớn như Hà Nội, Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu... Những vụ phát hiện được chỉ mới chỉ là phần nổi của tảng băng chìm "vĩ đại" đang bóp cổ dân nghèo, phá hoại nền kinh tế toàn dân.

 

                                          

                        Công nhân công viên cây xanh phải đối diện với nhiều rủi ro để "sếp" hưởng lương… khủng.

Thậm chí, một độc giả khác còn nêu thực tế, ở nhiều công ty lớn hiện cũng đang áp dụng hình thức bóc lột lao động theo kiểu chỉ ký hợp đồng cộng tác viên 11 tháng, không bảo hiểm y tế, lương thấp hơn 4-5 lần so với nhân viên chính thức.

Độc giả này đề nghị tiếp tục mở rộng thanh tra về việc chấp hành luật lao động, tiền lương tại các doanh nghiệp nhà nước trên cả nước.

 

Đua nhau tăng lương, thưởng sếp

Nhìn vào những "thành quả" đau đớn trên đây, ai cũng có thể nhận thấy làm giám đốc hay "lãnh đạo" một doanh nghiệp nhà nước sướng như thế nào. Tiền không cần bỏ mà quyền thì quá nhiều. Vừa đá bóng vừa thổi còi, chỉ cần mấy ông lãnh đạo ngồi bàn với nhau, lỗ lãi không cần biết, chỉ cần lương anh, lương tôi tăng bao nhiêu là thành biên bản, thành luật, cứ thế thi hành. Mấy "sếp lớn hơn" gọi là "cơ quan chủ quản thì lơ là vì toàn anh em đồng chí nhà ta cả và đàn em nó tăng thì mình cũng có lợi nên phe lờ tuốt. Chứng cớ là có anh giám đốc DNNN nào bị "truy," bị phê bình về vấn đề lương lậu bao giờ đâu.

 

Bây giờ mọi chuyện bị khui ra, chiều 4-9 vừa qua, Thành ủy, UBND TP Sài Gòn đã công bố quyết định kỷ luật đối với lãnh đạo (chủ tịch Hội đồng Thành viên, giám đốc) 4 đơn vị công ích nhận lương "khủng." Cụ thể là tạm đình chỉ công tác các ông:

 

- Nguyễn Trọng Luyện, Chủ tịch HĐTV Công ty Thoát nước đô thị;

- Lê Thanh Sơn, Giám đốc Công ty Thoát nước đô thị;

- Trần Trọng Huệ, Chủ tịch HĐTV Công ty Chiếu sáng công cộng;

-Trần Minh Hùng, Giám đốc Công ty Chiếu sáng công cộng;

- Nguyễn Nhật Tấn, Chủ tịch HĐTV Công ty Công trình giao thông Sài Gòn;

- Phạm Văn Vĩnh, Giám đốc Công ty Công trình giao thông Sài Gòn;

- Phạm Văn Hiếu, Chủ tịch HĐTV Công ty Công viên Cây xanh và

- Trần Thiện Hà, Giám đốc Công viên Cây xanh.

 

                                          

                             Ông Trần Thiện Hà - Giám đốc Công ty một thành viên Công viên cây xanh TP.Sài Gòn, người may mắn lãnh hơn hai tỉ tiền lương mỗi năm

 

Đình chỉ rồi còn những hình thức kỷ luật nào nữa đây? Liệu pháp luật có vào cuộc?

 

Phải nói thẳng đó là cái tội lớn với nhân dân

Một lãnh đạo Vụ Tài chính Doanh nghiệp (Bộ Tài chính) cho biết, vấn đề lương thưởng của lãnh đạo các DN nhà nước được nói đến nhiều trong thời gian qua. Vị này thừa nhận, có nhiều "bất cập" trong việc tính lương cho các chức vụ lãnh đạo ở DN nhà nước.

 

Thật ra cái khuyết điểm "bất cập" nghe "mung lung" quá. Phải nói thẳng đó là cái "tội" của cấp trên không kiểm soát để mặc cho cấp dưới lộng hành mới xảy ra những bất công cùng cực đó từ bao năm nay. Cả hai ông đều có tội lớn với dân. Phải trừng trị thẳng tay, đừng có lơ mơ từ thực tế đến chữ nghĩa nữa./.

Văn Quang

Vài ý kiến về đề xuất thành lập một đảng chính trị mới cho Việt Nam

Lữ Phương

Việc thành lập một đảng chính trị mới đang nói tới ở đây là một đảng giả định, mang tên "Đảng Dân chủ Xã hội " do Lê Hiếu Đằng đề xuất. Anh Đằng là một cán bộ đã 45 tuổi Đảng, hoạt động ở các đô thị miền Nam trong thời kỳ chiến tranh "chống Mỹ", sau 1975 từng đảm nhận vai trò lãnh đạo trong Mặt trận Tổ quốc Thành phố Hồ Chí Minh suốt một thời gian dài. Đề xuất của anh đã làm dấy lên trong dư luận trong và ngoài nước một không khí tranh cãi sôi nổi, hào hứng, quyết liệt ít thấy. Là chỗ quen biết anh Đằng, sau khi theo dõi những cuộc tranh luận nói trên, tôi xin được góp thêm với công luận mấy ý kiến sau đây:

*

1. Điều tôi có thể khẳng định đầu tiên là đề xuất ấy chỉ là ý kiến đột xuất của riêng Lê Hiếu Đằng khi anh đối mặt với căn bệnh ngặt nghèo mà mình vướng phải, từ đó nẩy ra ý định nhìn lại cả một đời hoạt động đã qua và đã bày tỏ những dằn vặt cá nhân của mình về những hoạt động đó trong bài Suy nghĩ trong những ngày nằm bịnh. Khi bài này xuất hiện trên một trang mạng, lập tức được anh Hồ Ngọc Nhuận – một nhà báo cũng là một nhân sĩ ngoài Đảng, thuộc " lực lượng thứ ba " đối lập với chính quyền Sài Gòn trước đây, sau 1975 đã cùng hoạt động với anh Đằng trong ban lãnh đạo Mặt trận Thành phố Hồ Chí Minh – lên tiếng tán thưởng bằng một bài viết hết sức nhiệt tình mang tên Phá Xiềng.

Sau bài viết đó của anh Nhuận, đây đó đã phát sinh dư luận cho rằng việc thành lập một đảng mới đối lập, đương đầu với Đảng Cộng sản đã là một thực tế đang được xúc tiến và xúc tiến bởi một nhóm người đang nuôi tham vọng nào đó về chính trị. Nhưng theo chỗ tôi biết thì trên thực tế chưa hề có một cá nhân nào hoặc một nhóm người nào đó thực sự có ý định kết tập nhau lại để bắt tay vào việc hình thành ra cái đảng chính trị này cả. Tất cả chỉ mới manh nha trong sự gợi ý từ bài viết của anh Đằng và riêng anh Đằng cũng cho biết, ngay cả khi có điều kiện để hiện thực hoá ý tưởng ấy thì trong tình trạng bệnh tật không biết đi đến đâu hiện nay, anh cũng không thể nào đứng ra đảm đương được. Anh Đằng không ngây thơ đến nỗi không hiểu tính chất đầy khó khăn và phức tạp của một dự án chính trị như vậy.

2. Qua việc tiếp xúc trực tiếp với anh và những văn bản mà anh đã công bố, tôi có thể khẳng định thêm rằng khi gợi ra vấn đề  "đa đảng" nói trên, anh Đằng không hề đề ra mục tiêu lật đổ hay thay thế Đảng cộng sản đang lãnh đạo nhà nước và xã hội Việt Nam. Động lực thực sự của anh là muốn đưa ra một giải pháp thiết thực, góp phần dân chủ hoá đời sống chính trị của đất nước, từ đó cùng góp sức với Đảng cộng sản, tìm kiếm những giải pháp phù hợp thực tế để mau chóng đưa đất nước thoát ra khỏi cuộc khủng hoảng hiện nay. Suy nghĩ này của anh thật ra không có gì mới mẻ vì đã được nhiều nhân vật hoạt động và một số nhà nghiên cứu (kể cả những người trong Đảng) nói tới từ lâu, quan trọng nhất là chỉ ra được nguyên nhân mọi sai lầm lặp đi lặp lại của Đảng cộng sản cầm quyền: đó là việc Đảng đã coi cái ý thức hệ Mác-Lênin của riêng mình như chân lý duy nhất đúng, ép buộc toàn xã hội phải thừa nhận, căn cứ vào đó thiết lập quyền độc tôn lãnh đạo, không màng đến phản ứng của cuộc sống thực tiễn, nguyện vọng của đông đảo nhân dân.

Tất cả mọi sự phản biện dai dẳng đưa đến những đề xuất tìm kiếm một giải pháp điều chỉnh lại hướng đi cho đất nước cũng xuất phát từ đó: trong thời kỳ mới này, Việt Nam cần phải chuyển mình sang thể chế dân chủ để hình thành một tập hợp dân tộc đồng thuận, trong và ngoài nước, dựa trên đó cùng nhau tìm ra những giải pháp thoát khỏi được sự bế tắc bấy lâu nay. Trong ý hướng dân chủ hoá đời sống chính trị đó, vấn đề kiểm soát quyền lực – cụ thể là không để nhà nước dùng sự độc tôn quyền lực triệt tiêu sự sống độc lập của xã hội công dân, kết quả là biến sự độc tôn đó thành chỗ dựa cho các tập đoàn lợi ích cấu kết với nhau để thao túng nhà nước – đã được đặt ra ngày càng gay gắt, dưới nhiều hình thức, từ việc lên tiếng của những cá nhân đến những kiến nghị tập thể mở rộng cho nhiều người tham gia.

3. Vấn đề "đa đảng" mà Lê Hiếu Đằng nêu ra chỉ nhắc lại những suy nghĩ chung nẩy sinh từ quá trình thảo luận tìm kiếm con đường dân chủ hoá cho Việt Nam, diễn ra cả hơn hai thập kỷ đã qua. Và không phải chỉ như vậy vì có lúc các ý tưởng ấy đã thể hiện trong thực tế, cụ thể qua sự xuất hiện công khai một số đảng chính trị mà thách thức rất đáng chú ý là việc ông Hoàng Minh Chính một cựu đảng viên đứng ra "phục hồi" một đảng ra đời vào thời kỳ cách mạng 1945 mệnh danh là Đảng Dân Chủ. Gọi là "phục hồi" một đảng cũ (thực chất là do Đảng Cộng sản chủ động lập ra) nhưng trong khi đó ông Chính lại dời vị trí nội địa của nó ra hải ngoại để một số nhân vật bên ngoài chi phối, vì thế nỗ lực của ông đã không giữ được tính chính danh cần phải có để có thể hoạt động, nhất là không đủ thực lực để vượt qua được sự trấn áp của Đảng cộng sản.

Đảng chính trị mang tên "Dân chủ Xã hội" do Lê Hiếu Đằng đề xuất đã đi theo một hướng hoàn toàn khác: là kết quả của cuộc vận động trong nước nhưng không ra đời một cách tự phát từ cuộc sống xã hội mà lại bắt nguồn từ nội bộ Đảng cộng sản, cụ thể từ sáng kiến của những đảng viên bất đồng, xin ra khỏi Đảng với một số lượng tương đối nào đó để có thể khởi xướng và thành lập. Thực chất của cái thực thể chính trị được Lê Hiếu Đằng đề xuất đã bộc lộ rõ trong điều kiện giả định đó: Đảng Dân chủ Xã hội sẽ không thể nào trở thành hiện thực nếu chưa có đủ số đảng viên cộng sản ly khai cần thiết. Vì thế sẽ là tất nhiên khi thấy anh Đằng chưa nói gì đến cương lĩnh, tổ chức, điều lệ của đảng, và cũng là tất nhiên nữa khi chúng ta chưa thấy có dấu hiệu nào cho biết đã có một sự chuẩn bị tối thiểu để làm việc đó. Câu hỏi về sự chín muồi hay chưa của tình hình để sự đề xuất này có thể đi vào thực tế thiết tưởng cũng không có ý nghĩa bao nhiêu.

Vì thế, muốn nhìn ra cho rõ hình hài của cái thực thể chính trị mới này tôi thấy không dễ. Tuy vậy nếu cố gắng đi sâu vào những gì Lê Hiếu Đằng gợi ra qua các bài viết của anh, chúng ta vẫn có thể hình dung ra được đôi nét rất khái quát của nó. Khác hẳn về phương pháp hoạt động với Đảng cộng sản, đó là điều rõ ràng nhất: nếu một bên là chuyên chính, dựa vào đường lối từ bên trên để "cải tạo" bên dưới, buộc bên dưới phải vâng phục (cộng sản) thì một bên sẽ là dựa vào bên dưới – Lê Hiếu Đằng nói đến nhiều lần cái "xã hội dân sự " đang lớn mạnh – để hoạt động, lấy nguyện vọng của bên dưới hình thành đường lối, căn cứ vào đó tạo ra áp lực tác động lên trên, buộc Đảng cộng sản phải tiến hành những cải cách căn bản và thiết thực (dân chủ xã hội).

Khác nhau về phương pháp hoạt động nhưng xét về mặt mục tiêu, hai thực thể chính trị ấy vẫn có thể gặp nhau trên những định hướng lý thuyết khả dĩ về một mô hình xã hội chủ nghĩa truyền thống: hạn chế sự bóc lột mù quáng và vô độ của chủ nghĩa tư bản, đề cao quyền sở hữu về sức lao động của những người công nhân, bảo vệ môi trường tự nhiên, lành mạnh hoá môi trường văn hoá xã hội… Với những tương đồng giả định đó, nếu ra đời được, Đảng Dân Chủ Xã hội sẽ đảm nhận một chức năng đặc biệt trong mô hình "lưỡng đảng" kiểu Việt Nam, ở đó Đảng cộng sản vẫn là chủ thể lãnh đạo còn Đảng Dân chủ Xã hội sẽ giữ vai trò của một lực lượng "đối trọng hợp pháp", không hoàn toàn là một thứ đảng bù nhìn vuốt đuôi (như ở Trung Quốc) nhưng cũng không phải là một đảng chống đối nhằm "giải thể" Đảng cộng sản để thay thế như người ta có thể tưởng tượng ra.

4. Nhìn chung lại, tôi thấy đề xuất thành lập Đảng Dân chủ Xã hội của Lê Hiếu Đằng đã đặt nền trên mấy nhận định sau đây:

• Sự lãnh đạo của Đảng cộng sản hiện nay đã tỏ ra hoàn toàn bất lực trong công cuộc phát triển lành mạnh của đất nước, vì vậy đang đưa dân tộc vào một cuộc khủng hoảng xã hội trầm trọng, có nguy cơ để mất chủ quyền vào thế lực bành trướng phương Bắc.
• Tình trạng đó được quy về phương thức lãnh đạo chuyên chính của Đảng cộng sản với một đường lối áp đặt, xa rời thực tế, mất lòng dân, cho nên biện pháp dân chủ hoá sự lãnh đạo của Đảng cộng sản là điều kiện cấp bách để giải quyết cuộc khủng hoảng nói trên.
• Trong tình thế cực đoan như hiện nay, sự ra đời của một đảng mới gần gũi với Đảng cộng sản về mục tiêu nhưng khác về phương pháp là phương thức tốt nhất, để vừa dân chủ hoá thể chế chính trị ở Việt Nam, vừa tạo ra một môi trường cạnh tranh thúc đẩy Đảng cộng sản tự dân chủ hoá và canh tân.

Qua sự tìm hiểu như trên, giả sử như tiếp cận được gần đúng suy nghĩ của Lê Hiếu Đằng, nếu bỏ qua một số biểu đạt có tính chất cảm tính vì những bức xúc đặc biệt của anh, tôi cho rằng những suy nghĩ ấy cần được đón nhận một cách thiện chí vì bản thân cái phần cốt lõi trong bài viết của anh đã bắt nguồn từ một thiện chí không thể không ghi nhận. Những anh em quen biết anh Đằng lâu năm đều nhận thấy anh thuộc loại đảng viên ít chịu khoan nhượng trước những sai trái, cho nên hoạt động trong một môi trường phải tận mắt chứng kiến quá nhiều những điều đi ngược lại lý tưởng ban đầu của anh, nghiêm trọng, dai dẳng đến phi lý, anh không thể không tiếp nối những người đi trước (như tướng Trần Độ đã mất), lên tiếng phê phán những sai trái ấy với tinh thần trách nhiệm cao nhất của một đảng viên mà cũng là của một công dân. Gọi anh là kẻ "phản bội", "chuyển hệ" hoặc theo đuôi các "thế lực thù địch", xuyên tạc tư tưởng để bôi nhọ nhân thân của anh, v.v.  là những quy kết đầy ác ý.

Còn về vấn đề "đa đảng" mà anh xới lên, như đã nói ở trên, thật sự đó vẫn chỉ là một đề xuất giả định, đúng hơn là một khuyến cáo có tính chất định hướng cho Đảng cộng sản – chứ không phải cho những thực thể chính trị khác – mà anh vẫn còn là một thành phần, mục đích không có gì khác hơn là thúc đẩy sự canh tân thể chế, vì lợi ích của dân tộc mà cũng là vì Đảng của anh. Vốn là một khuyến cáo công khai đề xuất trực tiếp, nếu không đồng ý với anh thì điều quan trọng nhất để những nhà lãnh đạo Đảng ứng phó là chỉ đạo những nhà lý luận của mình, dưới hình thức một cuộc đối thoại cũng công khai, minh bạch trả lời từng điểm một các vấn đề đã được nêu ra, nhân dịp này thành thật công bố đường lối giải quyết những khó khăn hiện nay của Đảng (nhất là với chủ nghĩa bành trướng phương Bắc), không phải chỉ với riêng anh mà với cả đông đảo những người thuộc nhiều thế hệ khác nhau, đã nghĩ như anh và tạo ra động lực để anh bộc lộ. Không làm như vậy mà lại né tránh các vấn đề đó, trong khi đó lại cho mở ra chiến dịch công kích anh hết sức thô bạo – cơ sở lập luận không dựa vào đâu ngoài những công thức tuyên truyền xa rời thực tế (như tính chất " khoa học " của chủ nghĩa Mác-Lênin, sự chọn lựa của Đảng và của nhân dân là một, cổ vũ đa đảng là làm rối loạn xã hội, v.v.), đương nhiên coi đó như những chân lý quyền uy, không cần thuyết phục – những nhà lý luận của Đảng đã không gặt hái được gì ngoài những chống trả quyết liệt của nhiều xu hướng phản biện khác nhau.

5. Để giữ tính chất nghiêm túc cho đề xuất của Lê Hiếu Đằng, thiết nghĩ chúng ta cần vượt lên cuộc tranh cãi ồn ào đang diễn ra để tìm hiểu thêm vấn đề này theo một viễn cảnh chuyển đổi xã hội rộng lớn hơn mà ở Việt Nam hiện nay đang đặt ra ngày càng rõ ràng, đặc biệt là những ý hướng canh tân mạnh mẽ xuất phát từ trong nội bộ Đảng cộng sản. Trong xu thế ấy, việc đề xuất công khai và trực tiếp của Lê Hiếu Đằng về vấn đề "đa đảng" là một đột biến quan trọng, có khả năng mở ra một hướng mới cho quá trình đấu tranh trong nội bộ Đảng về sự cần thiết phải có những chuyển hoá triệt để về lãnh đạo: cuộc đấu tranh dân chủ hoá đời sống chính trị của đất nước từ nay trở đi sẽ không chỉ giới hạn trong việc "phản biện" trên lời nói về những chính sách sai lầm của Đảng mà cần tranh đấu tạo ra một định chế phân tán quyền lực để ngăn chặn những sai lầm ấy một cách có hiệu lực. Việc kiểm soát quyền lực này không đụng chạm tới cương lĩnh của Đảng cộng sản (đó là chuyện nội bộ của những người cộng sản) mà chỉ đặt vấn đề thiết lập một định chế mới để buộc Đảng cộng sản phải tuân thủ những quy định dân chủ về "kiểm soát và cân bằng quyền lực" khi đem cương lĩnh của mình ra thực hiện.

Trước một xu thế như vậy, sự phản ứng ứng quyết liệt của một số cán bộ Đảng, quen bám víu (một cách lén lút) vào thứ lý luận giáo điều về "chuyên chính vô sản", dứt khoát không chia quyền với bất cứ ai, là hoàn toàn dễ hiểu. Nhưng nhìn vào lịch sử của phong trào cộng sản thế giới, người ta nhận thấy quan niệm ấy không phải lúc nào cũng được áp dụng một cách tuyệt đối, máy móc, nhất là trong những tình thế khó khăn cần linh động nhân nhượng để đừng mất tất cả ("dĩ nhất biến ứng vạn biến" như Hồ Chí Minh hay nói): việc Đảng cộng sản Đông Dương, cuối năm 1945 ra thông báo căn cứ vào "tình hình thế giới và hoàn cảnh trong nước" bấy giờ để tự giải tán là một thí dụ. Trong những tình hình như vậy, vấn đề " đa đảng " không còn là một khái niệm thiêng liêng, một nguyên tắc bất dịch mà là một công cụ trong đấu tranh, cần phải được sử dụng để bảo vệ mục đích theo đuổi của mình. Vấn đề thành công hay thất bại trong trong việc quyết định này hoàn toàn tuỳ thuộc vào bản lĩnh của những người có đảm lược sử dụng công cụ đó.

Ngay trong điều kiện đã giành thắng lợi rồi mà muốn bảo vệ quyền lực một cách lâu bền, công cụ đó vẫn không thể tiên quyết coi như một cấm kị. Thực tế cho chúng ta biết có khá nhiều hình thức "đa đảng" đã được những đảng cầm quyền sử dụng có lợi cho mình. Có thể cho phép một loạt đảng "hiệp thương" tồn tại để làm "kiểng" cho chế độ một đảng độc tài. Cũng có trường hợp các đảng gọi là "đối lập trung thành" được luật pháp cho hoạt động công khai nhưng trên thực tế đã bị đảng cầm quyền khống chế (một cách hợp pháp và cả bất hợp pháp) để duy trì quyền lãnh đạo thống trị của mình. Cũng có trường hợp công cụ đa đảng được dùng trong thể chế "đa nguyên đa đảng" ở đó các đảng đối lập, vì một lý do văn hoá, lịch sử nào đó, luôn chiếm vị trí thiểu số, nhưng cũng có những trường hợp được sử dụng trong thể chế "nhất nguyên đa đảng", ở đó chỉ có hai đảng thay nhau cầm quyền bằng những phương pháp khác nhau nhưng có cùng mục đích bảo vệ những giá trị chung của một chế độ cả hai đều chia sẻ. Trước thực tế phức tạp của cuộc đấu tranh quyền lực, việc tuyệt đối hoá một quan niệm "độc đảng" có nội dung nào đó để duy trì sự độc tôn quyền lực cho Đảng của mình trong mọi trường hợp là một thái độ không thực tế. Nhất là lại thuần tuý bằng trấn áp và bạo lực thì không những không thực tế mà còn nguy hiểm: đảng chính trị đó chỉ tích tụ những toan tính bạo lực ngược chiều, trước sau gì cũng " quỵ sụm " hoặc bị đánh đổ bằng con đường bạo lực do mình tạo ra.

*

Sẽ là một thiếu sót nếu bài này chấm dứt mà không có vài lời sau đây xin thưa cùng những người quen hay không quen đã bày tỏ thái độ đồng tình, cổ vũ đề xuất của Lê Hiếu Đằng:

a) Đề xuất của anh chỉ là một khuyến cáo với Đảng cộng sản. Tán thành nhưng xem đây chỉ như một sáng kiến "cải lương", "thoả hiệp" hoặc "ảo tưởng" cũng không sao, nhưng đừng quên rằng đây là một hình thức tranh đấu mới nẩy sinh từ bên trong hàng ngũ những người cộng sản trước tình thế mới.

b) Thực chất của đề xuất đó là chuyển hoá thể chế chuyên chính sang dân chủ pháp quyền, ở đó hình thức đa đảng là một công cụ đấu tranh thực hiện bằng phương pháp nội tại của những người cộng sản bất đồng. Cần xuất hiện những suy nghĩ khác có nội dung phù hợp với những bước đi thích hợp hơn.

c) Công việc cực kỳ khó khăn, xin đừng quá bồng bột coi đề xuất này như một thứ phép màu mang đến khả năng chấm dứt ngay được di sản nặng nề của độc tài, chia rẽ, hận thù do quá khứ để lại. Cũng đừng quên trong chính trị, vấn đề "đa đảng" chỉ là một công cụ đấu tranh: viễn cảnh về một xã hội mà công cụ đó cần vượt qua và nhắm tới mới là mục tiêu quan trọng hơn./.

Lữ Phương